Poema's in Torres del Paine: de onderzoekscijfers, de kansen en de regels

Uit de studie van 1999 kwam een minimale dichtheid van 2,5 volwassen poema's per 100 vierkante kilometer in het onderzoeksgebied. Dat is de dichtheid die Franklin en collega's vaststelden binnen een onderzoeksgebied van 200 vierkante kilometer in Torres del Paine en in 1999 publiceerden in Biological Conservation: een minimum van 2,5 volwassen poema's per 100 vierkante kilometer. Onderzoekers beschrijven deze populatie sindsdien als minstens tweemaal zo dicht als elke andere bekende poema-populatie ter wereld. Die ene zin is de reden waarom wildlifefotografen naar het zuiden van Chili vliegen.

Daarom zal deze pagina sommige lezers teleurstellen. We vermelden nu geverifieerde gespecialiseerde poema-safari's naast dagtochten, trekkingtours en gletsjertochten. Waarnemingen blijven op elke wildlife-ervaring onzeker. Wat volgt is de versie die wij zelf als eerste zouden willen lezen: wat het onderzoek echt zegt, wat een speurtocht kost bij de specialisten die deze aanbieden, waarom niemand eerlijk een dier kan beloven en wat je op een normale dag in het park daadwerkelijk ziet.

Is het gebruikelijk om poema's te zien in Torres del Paine?

Gewoon voor poema's, ongebruikelijk voor mensen. Het park herbergt de dichtste bekende populatie van de soort ter wereld, en toch gingen de meeste van de 367.426 bezoekers die CONAF in 2024 telde naar huis zonder er een te hebben gezien. Waarnemingen vinden vooral plaats bij zonsopgang en zonsondergang, op de oostelijke steppe, en betrekken meestal iemand wiens werk die ochtend bestond uit zoeken. Het verschil tussen die twee feiten is het hele verhaal van poema's kijken hier.

Dichtheid is niet hetzelfde als zichtbaarheid. Een kat met een dichtheid van één dier per 17 vierkante kilometer is nog steeds solitair, perfect gecamoufleerd in het goudbruine gras en actief in het schemerlicht aan het begin of einde van de dag. De standaard dagtocht vertrekt rond 07:00 uur uit Puerto Natales en is voor het vroege avond terug, wat betekent dat je midden op de dag in het park bent, precies wanneer een poema zich verborgen houdt in struikgewas dat je vanaf de weg niet kunt zien.

De mensen die wél poema's zien, werken anders. Zij zijn al voor zonsopgang buiten, blijven in een klein aantal bekende sectoren aan de oostkant en hebben spotters. Zelfs dan is er geen garantie. Het weer kan omslaan, de guanaco-kuddes kunnen verhuizen en de dag eindigt met koude handen en zonder poema. Dat is een normaal resultaat, geen mislukte tocht, en elke betrouwbare aanbieder zegt dat vooraf. Als je echt geïnteresseerd bent in dieren kijken in plaats van één specifiek dier, is wat er nog meer in het park leeft een veel betere plek om je verwachtingen op te baseren.

Hoeveel poema's leven er in Nationaal park Torres del Paine?

Niemand publiceert een vastgesteld aantal. Recente schattingen van de parkpopulatie lopen uiteen van 50 tot 200 dieren, een bereik dat laat zien hoe moeilijk tellen is. Het enige harde cijfer in de literatuur is de dichtheidsmeting uit 1999: 2,5 volwassen poema's per 100 vierkante kilometer, ruwweg één volwassen dier per 40 vierkante kilometer, binnen een onderzoeksgebied van 200 vierkante kilometer. Beschouw elke site die een precies totaal voor het park noemt als gokwerk.

Het tellen van solitaire katten over 227.298 hectare is echt lastig. Dieren steken de parkgrens over naar aangrenzend gebied, individuen worden geïdentificeerd aan de hand van gezichtsmarkeringen en littekens in plaats van tags, en het onderzoeksgebied dat de beroemde dichtheidscijfers opleverde besloeg minder dan een tiende van het park. Het opschalen van een dichtheid uit één sector naar het hele massief is precies het soort rekenwerk dat een spreiding van 50 tot 200 oplevert.

De vergelijking telt meer dan het totaal. Of er nu 60 poema's zijn of 180, de reden dat deze plek beroemd is, is dat de dieren hier geconcentreerd leven, overdag vaker jagen dan poema's elders en de onbetwiste toproofdieren van de regio zijn, zonder natuurlijke vijanden. Dat laatste punt komt uitgebreid aan bod in ons korte antwoord over de grootste roofdier van Patagonië.

Waarom is de poema-dichtheid hier de hoogste ooit gemeten?

Prooi en bescherming. Het park herbergt een grote guanaco-populatie, vaak geschat op ongeveer 3.000 dieren in een oudere telling, verspreid over de open steppe waar een poema kan sluipen. Binnen een nationaal park dat in 1959 is opgericht en sinds 1978 een UNESCO-biosfeerreservaat is, worden deze dieren niet bejaagd. Buiten de grenzen ziet de relatie met schapengebieden er heel anders uit. Zet een dichte, zichtbare en voorspelbare voedselbron op beschermd terrein en je krijgt precies dit resultaat.

Guanaco's zijn de motor van het hele systeem. Ze grazen in kuddes op de oostelijke steppe, zijn groot genoeg om de moeite van een poema waard te zijn en gebruiken jaar na jaar dezelfde open vlakte. Die voorspelbaarheid maakt het mogelijk voor trackers om een handvol sectoren af te zoeken in plaats van het hele gebied van 227.298 hectare. Achtergrondinformatie over het park, inclusief de reservaatstatus en de geologie die de steppe heeft gevormd, vind je op de achtergrondpagina van het park.

Het dier zelf is groter dan de meeste bezoekers verwachten. Mannetjes wegen gemiddeld ongeveer 76 kg, met individuen van meer dan 100 kg die zijn geregistreerd, en de totale lengte van een mannetje loopt van 1,8 tot 2,7 meter inclusief de staart. Vrouwtjes zijn aanzienlijk kleiner, met een gemiddeld gewicht van ongeveer 48 kg. Algemene biologie en behoudscontext voor de soort vind je bij de wildkattenbeschermingsorganisatie Panthera.

Hoe groot is de kans om een poema te zien in Patagonië?

Op een standaard dagtocht is de kans klein. Op een meerdaagse, gerichte trackingtocht met spotters die de oostelijke sectoren afzoeken bij zonsopgang en zonsondergang, is de kans een stuk groter, al kan geen aanbieder een geverifieerd cijfer geven. De eerlijke insteek is dat je kansen afhangen van het aantal uren dat je in het schemerlicht in de juiste sector doorbrengt, niet van puur geluk. Alles wat daaraan voorafgaat, volgt hieruit.

Een bustour besteedt zijn nuttige uren tussen de late ochtend en de late middag en legt veel kilometers af. Dat is ideaal voor gletsjers, meren en uitzichtpunten, maar niet voor een schemeractief roofdier. Een trackingtocht draait het om: minder kilometers, meer wachten, allemaal voor of na zonsopgang en zonsondergang, herhaald over meerdere dagen zodat een slechte ochtend door het weer de hele reis niet verpest.

De andere variabele is het seizoen. Lange zomerdagen duwen de zonsopgang richting 05.00 uur eind december, wat betekent dat het goede licht aankomt voordat de poorten om 07.00 uur opengaan, tenzij je binnen het park overnacht. Kortere dagen in het voor- of naseizoen brengen de zonsopgang op een fatsoenlijk tijdstip en verminderen de wind, wat verklaren waarom maart en april op papier beter scoren dan de topzomermaanden. Onze maand-per-maand analyse voor de beste reistijd gaat volledig in op deze afweging.

Wanneer en waar vinden waarnemingen eigenlijk plaats?

Bij zonsopgang en zonsondergang, aan de droge oostkant van het park, in en rond de Laguna Amarga sector en de estancias net buiten de grens. Daar grazen de kuddes guanaco’s op open terrein, en daar concentreren de spotters zich. De natte westelijke sectoren rond Grey en Paine Grande zijn bos en ijs, en daar gebeurt dit niet. Het tijdstip is net zo belangrijk als de locatie.

De openingstijden van de poorten zijn de praktische beperking waar niemand je voor waarschuwt. In het hoogseizoen, van oktober tot april, zijn de porterías open van 07:00 tot 21:00 uur, en in het laagseizoen van 08:00 tot 18:30 uur. Eind december komt de zon al om 05:00 uur op en gaat pas rond 22:00 uur onder, dus een bezoeker die vanuit Puerto Natales komt, mag de eerste twee uur daglicht niet in het park zijn. Iedereen die in het park of op een estancia net buiten de grens overnacht, mag dat wel, en dat is een groot deel van wat een speurpakket je oplevert.

De oostelijke route is toevallig ook de route die elke bus gebruikt, omdat Laguna Amarga de belangrijkste ingang is en 112 km van Puerto Natales ligt, een rit van twee tot drie uur. Dat wordt uitvoerig besproken in onze gids over de routes naar het park en de kant van licht en wind van dezelfde vraag in het maandelijkse weeroverzicht.

Wat houdt een poema-speurtocht in en wat kost het?

Gepubliceerde dagtochtprijzen beginnen rond $841 per persoon bij Far South Expeditions, meerdagse pakketten lopen in de duizenden. Daarvoor krijg je toegang voor zonsopgang, een netwerk van spotters en herhaalde pogingen, wat de kansen daadwerkelijk vergroot. Het garandeert echter geen zicht, en geverifieerde specialistische safari’s staan hieronder. Vergelijk dat met $99 voor een begeleide dagtocht naar de voet van de Torens en $139 voor de volledige parkrondrit, dan wordt de prijs logisch: je betaalt voor tijd en specialisten, niet voor afstand.

De opzet van een speurtocht wordt bepaald door het dier. Voor zonsopgang op pad, een sector in, dan lange periodes met verrekijkers op richels en wachten op radioberichten van andere spotters. Het is langzaam, het is koud en de goede momenten zijn kort. Meerdagse pakketten bestaan omdat één ochtend een gok is en drie of vier ochtenden een plan. Als het idee om urenlang stil te staan in de Patagonische wind je niet aanspreekt, is dit niet de trip voor jou en is er niets mis met een gewone dagtocht.

De kosten lopen ook anders op dan bij een normale parkdag. Toegang tot Nationaal park Torres del Paine is een aparte aankoop: 34.000 CLP voor een buitenlandse volwassene voor één dag of 48.500 CLP voor de meerdaagse kaart, te koop via de officiële parkkaartensite. Speuroperaties die werken op de estancias buiten de parkgrens hebben hun eigen toegangregelingen. Onze uitleg over wat het park in rekening brengt en wanneer dekt de kaartkant.

Waarom kan geen aanbieder een succespercentage bewijzen?

Omdat niemand de noemer controleert. Een succespercentage vereist een geteld aantal vertrekken en een geteld aantal waarnemingen, geverifieerd door iemand zonder belang bij het antwoord. Er is geen dergelijk overzicht gepubliceerd voor poema-speurtochten in Patagonië, dus elk percentage dat je leest is een marketingcijfer. Wij citeren er geen en dat zou ook niemand moeten doen die je een trip verkoopt.

De redenen zijn praktisch, niet verdacht. Waarnemingen hangen af van het weer die week, van waar de guanaco-kuddes zijn getrokken, van welke poema’s in hun hol zitten en van hoeveel andere voertuigen dezelfde sector afwerken. Een reeks goede ochtenden en een reeks mislukte ochtenden komen beide voor. Een aanbieder die alleen zijn beste seizoen meetelt of een verre vorm op een richel als waarneming telt, kan bijna elk gewenst percentage produceren.

Wat je wel zinvol kunt vergelijken tussen aanbieders, zijn de controleerbare zaken. Stel deze vragen voordat je betaalt:

• Hoeveel aparte zonsopgang- en zonsondergangsessies de prijs dekt, niet hoeveel dagen.
• Of ze toegang hebben tot land buiten de parkpoort, wat toegang voor zonsopgang mogelijk maakt.
• Hoeveel gasten per voertuig en per spotter.
• Wat er gebeurt als het weer een sessie afgelast, en of er iets wordt terugbetaald.
• Of ze duidelijk, schriftelijk, zullen aangeven dat een waarneming niet gegarandeerd is.

Dat laatste is de doorslag. Aanbieders die eerlijk zijn over de kansen, zijn meestal ook eerlijk over dere dingen. Hetzelfde principe geldt voor de trips die wij wel aanbieden, daarom tonen onze eigen listings echte boekingsaantallen en beoordelingen in plaats van slogans, zoals de vierdaagse parkervaring vanuit Puerto Natales.

Is het volgen van poema's ethisch?

Dat kan, maar het is niet vanzelfsprekend. De kritieke punten zijn afstand, het aantal voertuigen bij een waarneming, herhaalde verstoring van dezelfde dieren en of de activiteit binnen de wettelijke kaders blijft. Een goed georganiseerde trip houdt afstand en vertrekt; een slecht georganiseerde omringt een poema met vier voertuigen en fotografen te voet. Het verschil is binnen minuten zichtbaar als je bij een waarneming aankomt.

Binnen het park doen de regels van CONAF veel werk: blijf op de gemarkeerde paden, kampeer alleen op gereserveerde, aangewezen plekken, voer geen dieren en neem al je afval weer mee. De regels voor vuur zijn nog strenger: geen open vuur, geen kooktoestellen buiten de aangewezen kookzones en nergens in het park roken volgens de Chileense wet 20.653, die boetes tot 2 miljoen CLP en gevangenisstraffen tot drie jaar kan opleggen. Twee van de ergste branden in de geschiedenis van het park zijn veroorzaakt door bezoekers, en de brand van 2011 tot 2012 verwoestte een groot deel van de oostkant, precies het gebied waar poema’s leven waar deze pagina over gaat. De huidige regels en afsluitingen worden bepaald door de parkautoriteit, CONAF.

Buiten de parkgrenzen is het een werklandschap. Poema’s en schapen hebben al lang een conflict in Patagonië, en inkomsten uit toerisme zijn een van de argumenten om een roofdier te tolereren in plaats van te verwijderen. Dat is een reden om bewust te boeken, niet om het idee helemaal te vermijden. Dit is hoe een goede aanbieder er in de praktijk uitziet:

• Kijken vanaf voertuigen of op afstand, nooit te voet naderen voor een betere foto.
• Beperken hoe lang een groep bij één dier blijft en vertrekken als het dier zich verplaatst.
• Geen lokmiddelen, geen roepgeluiden, geen voedsel van welke aard dan ook.
• Coördineren via radio, zodat één poema geen menigte trekt.
• Waarnemingen melden aan onderzoekers in plaats van alleen op sociale media.

Wat moet je doen als je een poema tegenkomt in Patagonië?

Blijf staan. Blijf kalm. Ren niet en loop niet naar het dier toe. Loop langzaam achteruit terwijl je het dier aankijkt en oogcontact houdt, maak jezelf groter door je armen op te heffen of je jas open te doen, en spreek op vaste toon. Til kleine kinderen in één beweging op zonder je te bukken of om te draaien. Speel nooit dood. Deze richtlijnen zijn consistent in park- en aanbiedersbronnen en het is de moeite waard om ze twee keer te lezen, want de neiging om je om te draaien en snel te bewegen is precies verkeerd.

Rennen triggert een achtervolging bij een roofdier dat is gebouwd om guanaco’s in te halen. Je rug toekeren haalt weg wat een ontmoeting het vaakst zonder incident beëindigt: een groot, rechtopstaand dier dat het roofdier recht aankijkt. Hurken om een kind op te pakken doet hetzelfde in het klein, vandaar de richtlijn om het kind in één beweging op te tillen terwijl je het dier blijft aankijken.

De meeste ontmoetingen zijn kort en eindigen met het vertrek van de poema. De realistische versie is een poema die een weg oversteekt bij schemering of je vanaf een helling op afstand observeert, niet een confrontatie op een pad. Onze korte handleiding voor het omgaan met een ontmoeting met een poema is de versie die je kunt doorsturen naar iedereen met wie je reist.

Zijn er in Patagonië ooit poema-aanvallen geweest?

Aanvallen zijn uiterst zeldzaam. Er is geen geregistreerde dodelijke poema-aanval op een bezoeker binnen Nationaal park Torres del Paine. Één betwiste incident met een lokale visser wordt vermeld van meer dan dertig jaar geleden en is nooit bevestigd. De poema is de grootste landroofdier in Patagonië, en vormt geen noemenswaardig gevaar voor wandelaars. Dat is de volledige staat van zaken, eenvoudig gesteld.

Het is de moeite waard om net zo duidelijk te zijn over wat er verder leeft, want bezoekers komen met geïmporteerde angsten. Er zijn geen jaguars en geen beren in Chileens of Argentijns Patagonië. De andere roofdieren zijn de culpeo-vos, de kleinere chilla of grijze vos en Geoffroy’s kat, die geen van alle een risico vormen voor mensen. De andescondor, met een vleugelspanwijdte van ongeveer 3 meter, is de grootste roofvogel en eet aas.

De echte gevaren hier zijn minder spectaculair: wind, blootstelling, rivieroversteken, een onderschatte wandeling van 21 km op het pad naar de voet van de Torens, en hantavirus, dat door knaagdieren wordt overgedragen en de reden is voor de regels over voedselopslag en nooit slapen in verlaten gebouwen. We houden een uitgebreidere versie van de feiten bij op de vraag over poema-aanvallen in Patagonië.

Welke dieren zie je eigenlijk tijdens een dagtocht?

Guanaco's, bijna zeker, in kuddes op de oostelijke steppe. Condors, vaak, zwevend op thermiek langs de kliffen. Vossen, regelmatig, aan de wegkanten. Flamingo’s en zwarte zwanen op de juiste lagunes, en nandoes op open terrein. Dat is een écht goede dag voor Patagonische wildlife, en daarvoor hoef je geen specialistische tour te boeken. De hele dagtocht vanaf Puerto Natales voert door de mooiste delen van dat gebied.

De route is belangrijker dan de dierenlijst. De hele dagtocht passeert Villa Cerro Castillo, stopt bij het uitzichtpunt van het Sarmiento-meer en Laguna Amarga, waar in het aanbod specifiek flamingo’s en het frontale uitzicht op de torens worden genoemd, loopt dan 30 minuten naar Salto Grande, neemt het uitzichtpunt van Nordenskjöld en het Pehoé-meer mee, en eindigt bij de Milodón-grot. Bijna het hele traject loopt over open steppe en meeroevers, waar de zichtbare dieren zich bevinden.

Als wildlife de reden is voor je bezoek, boek dan dagen die je in het oosten doorbrengt en geef jezelf meer dan één dag. De avontuurlijke dagtocht vanaf Puerto Natales bestrijkt de klassieke steppe- en merenroute, en de overland 4x4-tocht vanaf El Calafate doet hetzelfde gebied aan, maar dan vanaf de Argentijnse kant via een onverharde afslag. Geen van beide is een poema-tour, en ze doen ook niet alsof. De rest van de Torres del Paine-tours die we aanbieden staan ernaast, met de prijs en beoordeling die ze daadwerkelijk hebben.